فەیلەسوف: ستۆیسیزم (فەلسەفەی ستۆیکی)
سەردەم / قوتابخانە: سەردەمی کۆن (هێلێنستی و ڕۆمانی) - قوتابخانەی ستۆیکی
5 بینین
فەلسەفەی ستۆیسیزم (Stoicism) یەکێکە لە کاریگەرترین و بەهێزترین ڕێبازە فەلسەفییەکانی مێژووی مرۆڤایەتی، کە لە سەرەتای سەدەی سێیەمی پێش زایین لە شاری ئەسینا لەلایەن زێنۆنی سیتۆنی (Zeno of Citium) دامەزرا. ناوی ئەم قوتابخانەیە لە (Stoa Poikile) یان «دەروازەی ڕەنگاورەنگ» وەرگیراوە، کە هۆڵێکی ستووندار بوو و زێنۆ و قوتابییەکانی لەوێدا کۆدەبوونەوە و گفتوگۆی فەلسەفیان دەکرد. مێژووی ستۆیسیزم بەسەر سێ قۆناغی سەرەکیدا دابەش دەبێت: قۆناغی یەکەم (ستۆیسی کۆن) لەلایەن زێنۆ و کلێانتەس و خریسیپۆسەوە سەرکردایەتی کرا و زیاتر گرنگی بە لۆژیک، فیزیک و بنەما سەرەتاییەکانی سروشت دا. قۆناغی دووەم (ستۆیسی ناوەڕاست) لە سەردەمی کۆماری درەنگ و سەرەتای ئیمپراتوریەتی ڕۆمانیدا سەری هەڵدا، کە تێیدا ڕێبازەکە زیاتر گونجێندرا لەگەڵ بەها و کلتوری ڕۆمانیدا. قۆناغی سێیەم (ستۆیسی نوێ یان ڕۆمانی) ناسراوترین قۆناغە و تێیدا ستۆیسیزم بوو بە پەناگەی ڕۆحی بۆ کۆیلە و ئیمپراتۆرەکان پێکەوە. دیارترین فەیلەسوفەکانی ئەم قۆناغە بریتین لە: سێنەکای گەورە (Seneca)، کە راوێژکاری سیاسی و دەوڵەمەند بوو؛ ئێپیکتێتۆس (Epictetus)، کە وەکو کۆیلە ژیا و دواتر بوو بە یەکێک لە گەورەترین مامۆستایانی ئەخلاق؛ و مارکۆس ئۆرێلیۆس (Marcus Aurelius)، ئیمپراتۆری ڕۆما کە کتێبی بەناوبانگی (پێشنیارەکان / بەتەنها لەگەڵ خۆمدا) نووسی. لە ڕووی فەلسەفییەوە، ستۆیسیزم لەسەر بنەمای ئەوە دامەزراوە که جیهان لەلایەن لۆژیکێکی گەردوونی (Logos) بەڕێوە دەچێت و ئەرکی مرۆڤ ئەوەیە کە لەگەڵ سروشتدا بژی، کۆنترۆڵی هەستی نەرێنی بکات، و سەرنجی خۆی تەنها بخاتە سەر ئەو شتانەی کە لە دەسەڵاتی خۆیدایە، نەک هۆکارە دەرەکییەکان.