ڕێکخراوى تەندروستى جیهانى داوا دەکات کار بکرێت بۆ پاراستنى مافى تەندروستى لە نێو ناجێگیرى و نادادپەروەرى و قەیرانەکاندا.

به بۆنه ی ڕۆژی جیهانی ته ندروستی (7 ی نیسان)، ڕێكخراوی ته ندروستی جیهانی هه ڵمه تی "ته ندروستی من، مافی من" به ڕێوه ده بات بۆ داكۆكیكردن له مافی ته ندروستی هه موو كه سێك له هه موو شوێنێك. کەمپەینەکە داکۆکی دەکات لە دڵنیابوون لە پێڕاگەشتنی جیهانی بە خزمەتگوزاریە تەندروستیە جۆرایەتیەکان و پەروەردە و زانیاریەکان و ئاوی خواردنەوەی سەلامەت و هەوای پاک و خۆراکی باش و شوێنی کاری شیاو و بارودۆخی ژینگەیی و ئازادی جیاکاری. لە سەرتاسەری جیهاندا، بەرەنگارییە سەرەکییەکان کە بەردەوام لەسەر مافی تەندروستی دەکەونە مەترسییەوە، کەمتەرخەمی سیاسین لەگەڵ نەبوونی لێپرسینەوە و پارەدان، کە بەهۆی خۆڕاگری و جیاکاری و هەوەسبازییەوە زیاتر دەبن. ئەو دانیشتوانەی ڕووبەڕووی پەراوێزخستن یان لاوازبوون دەبنەوە زۆرترین ئازار دەچێژن، وەک ئەوانەی لە هەژاریدا دەژین، ئاوارەن، بەتەمەنن یان کەمئەندام دەژین. لەکاتێکدا بێکاری و نادادپەروەری پاڵنەری سەرەکین بۆ شکستی جیهانی لە بەدیهێنانی مافی تەندروستی، قەیرانە هەنووکەییەکان دەبنە هۆی پێشێلکردنی ئەم مافە بە تایبەتی. ناکۆکیەکان پاشماوەی وێرانی و تەنگژەی دەروونی و جەستەیی و مەرگ جێدەهێڵن. سووتانی سووتەمەنییە بەردینەکان هاوکات قەیرانی کەشوهەوا و پێشێلکردنی مافی هەناسەدانی پاکە. قەیرانی کەش و هەوا بۆتە هۆی ڕووداوی کەش و هەوای سەخت کە هەڕەشە لە تەندروستی و خۆشگوزەرانی دەکات لە سەرتاسەری جیهاندا و دەستڕاگەیشتن بە خزمەتگوزارییەکان بۆ دابینکردنی پێداویستییە سەرەتاییەکان دەخاتە مەترسییەوە.

هه موو که سێک شایسته ی ده ستڕاگه یشتن به خزمه تگوزاری ته ندروستی کوالیتی و له کاتی گونجاودا و به بێ ئه وه ی دووچاری جیاکاری یان قه یرانی دارایی ببێته وه. لەگەڵ ئەوەشدا، لە ساڵی 2021 دا، 4.5 ملیار کەس، کە زیاتر لە نیوەی دانیشتوانی جیهانن، خزمەتگوزاری تەندروستی بنەڕەتییان بۆ دابین نەکراوە، ئەمەش وایکردووە ڕووبەڕووی نەخۆشی و کارەسات ببنەوە. ته نانه ت ئه وانه ش كه خزمه تگوزاری ته ندروستی به ده ست ده هێنن زۆرجار له ڕووی ئابوورییه وه دووچاری قه یران ده بنه وه، نزیكه ی 2 ملیار كه س به هۆی تێچووی ته ندروستییه وه دووچاری قه یرانی دارایی بوونه ته وه، بارودۆخێك كه له ماوه ی دوو ده یه ی رابردوودا خراپتر بووه. بۆ فراوانکردنی ڕووماڵکردن، ساڵانە ٢٠٠ بۆ ٣٢٨ ملیار دۆلاری ئەمریکی ($ 200) پێویستە لە سەرتاسەری جیهاندا بۆ فراوانکردنی چاودێری تەندروستی سەرەتایی لەو وڵاتانەی کەم و مامناوەند داهاتیان کەمە. (3.3%) ی داهاتی نه ته وه یی. پێشكه وتن له و شوێنه دا به دی ده كرێت كه خواستی سیاسی له ئارادایه. لە ساڵی ٢٠٠٠ ەوە، ٤٢ وڵات کە نوێنەرایەتی هەموو هەرێمەکان و ئاستەکانی داهات دەکەن، سەرکەوتوو بوون لە باشترکردنی پەردەپۆشکردنی خزمەتگوزاری تەندروستی و خۆپاراستن لە خەرجییە کارەساتبارەکانی تەندروستی. "بەدیهێنانی مافی تەندروستی پێویستی بە حکومەت هەیە کە یاساکان دەربکات و جێبەجێی بکات، وەبەرهێنان بکات، مامەڵە لەگەڵ جیاکاری بکات و لەلایەن دانیشتوانەکەیەوە لێپرسینەوەی لەگەڵدا بکرێت"، بەڕێوەبەری گشتی ڕێکخراوی تەندروستی جیهانی دکتۆر تێدرۆس ئەدهانۆم گیبریسوس وای وت. WHO لەگەڵ حکومەتەکان و هاوبەشەکان و کۆمەڵگاکاندا کاردەکات بۆ دڵنیابوون لە بەرزترین ستانداردی تەندروستی کە بەدەستهاتوو بێت وەکو مافێکی بنچینەیی بۆ هەموو خەڵک لە هەموو شوێنێکدا. مافی ته ندروستی له ده ستووری رێكخراوی ته ندروستی جیهانیدا هه یه و به لایه نی كه مه وه 140 وڵات دان به مافی ته ندروستی له ده ستوره نیشتمانییه كانیاندا ده نێن.

بەڵام دانپێدانان بەتەنها بەس نییە، هەربۆیە ڕێکخراوی تەندروستی جیهانی پشتیوانی وڵاتان دەکات بۆ یاسادانانی مافی تەندروستی لە هەموو کەرتەکاندا و یەکخستنی مافەکانی مرۆڤ لە سیاسەت و بەرنامەکانی تەندروستیدا. ئامانجی ئەم پشتگیرییە دابینکردنی خزمەتگوزارییە تەندروستییەکانە بۆ بەردەستبوون و بەردەستبوون و وەڵامدانەوە بۆ پێداویستییەکانی دانیشتوان کە خزمەتیان دەکەن و زیادکردنی بەشداری کۆمەڵگە لە بڕیاردانی تەندروستیدا. لەم ڕۆژی تەندروستی جیهانی و دواتردا، WHO داوا لە حکومەتەکان دەکات وەبەرهێنانی واتادار بکەن بۆ فراوانکردنی چاودێری تەندروستی سەرەتایی و دڵنیابوون لە شەفافیەت و لێپرسینەوە و بەشداریپێکردنی تاکەکان و کۆمەڵگاکان بە شێوەیەکی واتادار لە بڕیارداندا سەبارەت بە تەندروستی. هەڵمەتەکە بە دانپێدانانی پشتبەستن بە یەکتر لە نێوان مافی تەندروستی و مافە بنچینەییەکانی تر، بانگەوازەکان دەگرێتەوە بۆ کارکردن لە بوارەکانی دارایی، کشتوکاڵ، ژینگە، دادپەروەری، گواستنەوە، کار و کاروباری کۆمەڵایەتی. تاکەکان، کۆمەڵگەکان و کۆمەڵگەی مەدەنی ماوەیەکی زۆرە بەرگری لە مافی خۆیان دەکەن بۆ تەندروستی، باشترکردنی پێڕاگەشتن بە خزمەتگوزاری تەندروستی لەڕێی شکاندنی بەربەستەکان و داکۆکیکردن لە دادپەروەری. ڕێکخراوی تەندروستی جیهانی داوا لەخەڵک دەکات کە مافە تەندروستییەکانی خۆیان بزانن و بیپارێزن و برەویان پێبدەن، لەوانە ئەو مافانەی پەیوەستن بە چاودێری سەلامەتی و کوالیتی، جیاکاری سفر، تایبەتمەندی و نهێنی، زانیاری، ئۆتۆنۆمی جەستەیی و بڕیاردان.