پاکێجێکى تەکنیکى نوێى ڕێکخراوى تەندروستى جیهانى بۆ یارمەتیدانى وڵاتان بۆ باشترکردنى داتاى تەندروستى بۆ وەڵامدانەوەى کۆڤ

ئەمڕۆ، وەک بەشێک لە پابەندبوونەکەی بۆ بەهێزکردنی سیستەمی زانیاری تەندروستی و باشترکردنی تەندروستی[1]، بەتایبەتی لە چوارچێوەی پەتای کۆڤید-١٩، WHO ڕێبازێکی نوێی ڕاگەیاند بۆ باشترکردنی پێڕاگەشتن بە داتای ڕزگارکەری ژیان: نمرەی پاکێجی تەکنیکی داتای تەندروستی. پەتای کۆڤید-١٩ تیشکی خستە سەر پێویستی بەپەلەی داتای کاتی و متمانەپێکراو بۆ جێبەجێکردنی ڕێوشوێنی ستراتیژی تەندروستی. زۆرێک لە وڵاتان هێشتا ژێرخانیان نیە بۆ کۆکردنەوەی داتای تەندروستی بەشێوەیەکی ڕۆتینی و توانای شیکاری بۆ بەکارهێنانی ئەم داتایانە بۆ کاری تەندروستی کاریگەر و وەڵامدانەوەی لەناکاو. بەڕێوبەری گشتی WHO دکتۆر تێدرۆس ئەدهانۆم گیبریسوس وتی "وڵاتان دەبێت بتوانن پێوانەی پێشکەوتن بکەن بۆ بەرەوپێشچوون." بە تایبەتی لە ماوەی کۆڤید-١٩ دا، داتای باوەڕپێکراو باشترین ڕێگەیە بۆ ڕێکخستنی هەوڵەکانی وەڵامدانەوە و باشترکردنی تەندروستی لە هەموو بوارەکاندا. داتای ته ندروستی ورد پێویسته بۆ تێگه یشتن له پێداویستیه دیاریكراوه كانی وڵات بۆ باشتركردنی ته ندروستی و ڕزگاركردنی ژیان. هه روه ها ئاماره كانیش یارمه تی كه مئه ندامان ده ده ن بۆ ئه و شوێنه ی كه زۆرترین پێویستییان پێیه تی. نمرەی (ڕاپرسی، ژماردن، باشترکردن، پێداچوونەوە، توانادارکردن) پاکێجی تەکنیکی ئامانجی باشترکردنی بەردەستبوونی داتای تەندروستی لە کاتی گونجاو، باوەڕپێکراو، پشت پێبەستراو و هاوشێوە. بۆ یەکەمجار لە یەک پاکێجی هاوئاهەنگدا، نوێنەرایەتی هەموو توخمە سەرەکییەکان دەکات بۆ باشترکردنی کارایی سیستەمی زانیاری تەندروستی.

بە شێوەیەکی سادەتر، نمرە یارمەتی حکومەتەکانی جیهان دەدات بۆ دانانی پێوەرەکان و باشترکردنی ستانداردەکان لە بواری تەندروستیدا .لە وەڵامی ئاستەنگەکانی بەردەستبوونی داتادا کە لە ڕاپۆرتی ئامارەکانی تەندروستیی جیهانی 2020 دا ئاماژەی پێکراوە، نمرە زیاتر لە 90 ئامار و ستاندارد لەخۆدەگرێت کە بە شێوەیەکی جیهانی پەسەندکراون بۆ بەهێزکردنی سیستەمی زانیاری تەندروستی. "بەکارهێنانی داتا بۆ ئاگادارکردنەوەی ئەولەویەتەکان و ستراتیژیەکانی تەندروستی گشتی هەرگیز لەوە گرنگتر نەبووە" دکتۆر کێلی هێنینگ، بەڕێوەبەری پرۆگرامەکانی تەندروستی گشتی لە بلومبێرگ فەلافل [2]. پاکێجەکە ڕێنمایی تەکنیکی ئاست بەرز و گرنگ پێشکەش بە حکومەتەکانی وڵاتان دەکات لە سەرانسەری جیهاندا بۆ ئەوەی وڵاتان بتوانن سیستەمی داتای خۆیان بەهێز بکەن. "WHO شانازی دەکات بە هاوبەشیکردن لەگەڵ دەستپێشخەری Bloomberg Philanthropies Data for Health بۆ گەیاندنی ئەم سەرچاوەیە لە کاتی خۆیدا بۆ وڵاتان.  Below are some examples of how SCORE can improve individual lives and communities:The birth of a child is registered so they can access essential health services, attend school, and apply for a passport;A death is registered with cause-of-death accurately captured so that policy-makers have a better understanding of all-cause and COVID-specific mortality and associated risk factors and implement programs and policies to save lives;Health data are disaggregated by age, sex and cause of death to illustrate the root causes of health disparities and help direct resources to the most vulnerable groups such as those who do not speak the local language or face stigma and discrimination in their community; Health facilities have the capacity to regularly measure the quality of their services, workforce and patient data and can make a compelling case for increased funding to national and international stakeholders;Health data are integrated with other sectors so that social determinants of health such as pollution, sanitation and nutrition are addressed to reduce the overall burden of disease.The package's initial release includes two documents: SCORE Essential Interventions – including an overview of health information systems, underlying elements, and indicators to assess progress with sample actions; andSCORE Tools and Standards -- including resources to address critical health data gaps and strengthen country health data.“We must keep score to save lives. WHO پابەندە بە کارکردن لەگەڵ وڵاتان و هاوبەشەکان بۆ خێراکردنی تواناکان بۆ کۆکردنەوە و بەکارهێنانی داتا بەمەبەستی باشترکردنی سیاسەت و کارامەیی. "دکتۆر سامیرا ئەسما، یاریدەدەری بەڕێوەبەری گشتی داتا و شیکاری و گەیاندنی کاریگەری لە WHO. ئێمە دەبێت ئێستا کاربکەین بۆ وەبەرهێنان لە سیستەمی ئاماریدا لە وڵاتان و وەڵامدانەوەی ئەم پەتایە و بەدیهێنانی ئامانجەکانی پەرەپێدانی بەردەوام و ئامانجەکانی تریلیۆنەکان. دەروازەی سنووریمان داخراوە و ناتوانین چاوەڕێ بکەین بۆ چارەسەرکردنی کێشەکان. به كارهێنانی داتا بۆ چاره سه ركردنی پێویستییه كانی وڵات پێویسته ئه مڕۆ ببێته ئه ركێكی سه ره كی. "داتا جیاکراوەکانی سەر بە وڵات زۆر گرنگ دەبن بۆ بەردەوامبوونی سیستەمە تەندروستییە خۆڕاگر و بەردەوامەکان.

پەتای کۆڤید-١٩ وەبیرهێنانەوەیەکی بەهێزە بۆ ئەو ئاستەنگانەی کە پێویستە ڕووبەڕووی ببینەوە. به ڵام هه روه ها ده رفه تێكه بۆ بنیاتنانه وه ی باشتر له رێگه ی هاوكاری و هاوبه شی زانیاری و هاوكارییه وه. نمونە یەکێکە لە نمونەکان کە چۆن ڕێبازێکی ھاوبەش دەتوانێت سوود بە وڵاتان بگەیەنێت بە دابینکردنی کۆمەڵە ئامرازێکی ھاوبەش لەسەر بنەمای ستانداردی ھاوبەش. ئه م به رنامه یه بۆ ئه وه دروست كراوه كه به شێوه یه كی ڕێك و پێك و كاریگه ر بێت. ئێمە تەنها سەرکەوتوو دەبین لە بەرەنگاربوونەوەی کۆڤید-١٩ ئەگەر بەیەکەوە کاربکەین. بەشەکانی داهاتووی پاکێجی تەکنیکی نمرەکان لە کۆتایی ئەمساڵدا بڵاودەکرێنەوە، لە نێویاندا ئامرازی هەڵسەنگاندنی نمرەکان و ڕاپۆرتی جیهانی و هەرێمی و وڵاتان.  پێکەوە، ئەمانە پاکێجێکی تەواوی زانیاری دابین دەکەن بۆ پلاندانان و چاودێریکردنی پێشکەوتنەکان دژی ئەولەویەتەکانی نیشتمانی و نێودەوڵەتی و هەروەها ئامانجی جیهانی. ------- https://www.who.int/about/what-we-do/thirteenth-general-programme-of-work-2019---2023#: ~: text=The% 20Thirteenth % 20General % 20Programme % 20of, Health % 20at % 20thountry % 20leve [2] Bloomberg Philanthropies for Health Initiative Data