ئاژانسەکان هۆشداری دەدەن کۆڤید-19 دەتوانێت دەیان ساڵ پێشوەچوون بۆ بنەبڕکردنی مردنی منداڵان پێچەوانە بکاتەوە.

With the number of under-five deaths at an all-time recorded low of 5.2 million in 2019, disruptions in child and maternal health services due to the COVID-19 pandemic are putting millions of additional lives at stakeThe number of global under-five deaths dropped to its lowest point on record in 2019 – down to 5.2 million from 12.5 million in 1990, according to new mortality estimates released by UNICEF, the World Health Organization (WHO), the Population Division of the United Nations Department of Economic and Social Affairs and the World Bank Group.Since then, however, surveys by UNICEF and WHO reveal that the COVID-19 pandemic has resulted in major disruptions to health services that threaten to undo decades of hard-won progress.“The global community has come too far towards eliminating preventable child deaths to allow the COVID-19 pandemic to stop us in our tracks,” said Henrietta Fore, UNICEF Executive Director. کاتێک منداڵان لە گەیشتن بە خزمەتگوزاریە تەندروستیەکان بێبەش بکرێن چونکە سیستەمەکە زاڵ بووە، وە کاتێک ژنان لە ترسی تووشبوون بە ڤایرۆسەکە دەترسن لە نەخۆشخانە منداڵیان ببێت، ئەوانیش لەوانەیە ببنە قوربانی کۆڤید-١٩. بەبێ وەبەرهێنانی بەپەلە بۆ دەستپێکردنەوەی کارەکانی سیستمی تەندروستی و خزمەتگوزارییەکان، ملیۆنان منداڵی ژێر پێنج ساڵ، بە تایبەتی منداڵی تازە لەدایکبوو، لەوانەیە بمرن. لە ماوەی ٣٠ ساڵی ڕابردوودا، خزمەتگوزاری تەندروستی بۆ ڕێگریکردن یان چارەسەرکردنی ھۆکارەکانی مردنی منداڵ وەک پێش وەختە، کەم کێشی لە دایکبوون، ئاڵۆزیەکانی کاتی لە دایکبوون، سیپەلەکانی منداڵبوون، ھەوکردنی سییەکان، سکچوون و مەلاریا، ھەروەھا کوتان، ڕۆڵێکی گەورەیان ھەبووە لە ڕزگارکردنی ژیانی ملیۆنان کەس. ئێستا وڵاتانی جیهان ڕووبەڕووی پچڕانی خزمەتگوزاری تەندروستی منداڵان و دایکان دەبنەوە، وەک پشکنینی تەندروستی، کوتانی ڤاکسین و چاودێری پێش لەدایکبوون و دوای منداڵبوون، بەهۆی سنوردارکردنی سەرچاوەکان و نائارامی گشتی لە بەکارهێنانی خزمەتگوزاری تەندروستی بەهۆی ترس لە توشبوون بە کۆڤید-١٩. ڕاپرسییەکی یونیسێف کە لە ماوەی هاویندا لە 77 وڵاتدا ئەنجامدراوە دەریخستووە کە لە سەدا 68 ی وڵاتان ڕاپۆرتیان داوە بە لایەنی کەمەوە هەندێک لە پشكنینی تەندروستی بۆ منداڵان و خزمەتگوزارییەکانی کوتان. لەگەڵ ئەوەشدا، ٦٣ ٪ وڵاتان پچڕانی پشکنینی پێش لەدایکبوون و ٥٩ ٪ چاودێریی دوای منداڵبوونیان راگەیاندووە. ڕاپرسییەکەی ئەم دواییەی WHO لەسەر بنەمای وەڵامەکانی ١٠٥ وڵات دەریدەخات کە ٥٢ ٪ وڵاتان پچڕانی خزمەتگوزاری تەندروستییان بۆ منداڵانی نەخۆش و ٥١ ٪ لە خزمەتگوزارییەکانی بەڕێوەبردنی بەدخۆراکیی راگەیاندووە. بۆ نموونه، ئه و ژنانه ی له لایه ن مامانه پیشه یییه كانه وه چاودێری ده كرێن كه به گوێره ی ستانداردی نێوده وڵه تی ڕاهێنراون، 16% كه متر ئه گه ری له ده ستدانی منداڵه كانیان هه یه و 24% كه متر ئه گه ری له دایكبوونی پێش ته مه نیان هه یه. ئەو ڕاستییەی کە ئەمڕۆ ژمارەیەکی زۆر لە منداڵان دەژین بۆ بینینی یەکەم ڕۆژی لەدایکبوونیان لە هەموو کاتێک زیاتر لە مێژوودا، نیشانەی ڕاستەقینەی ئەو شتەیە کە دەتوانرێت بەدەستبهێنرێت کاتێک جیهان تەندروستی و خۆشگوزەرانی دەخاتە ناوەڕاستی کاردانەوەکانمانەوە. تێدرۆس ئەدهانۆم گیبریسوس، بەڕێوەبەری گشتی. ئێستا، ئێمە نابێت ڕێگە بدەین پەتای کۆڤید-١٩ بەرەوپێشچوونێکی بەرچاو بۆ منداڵەکانمان و نەوەکانی داهاتوومان بگەڕێنێتەوە. Rather, it’s time to use what we know works to save lives, and keep investing in stronger, resilient health systems.”Based on the responses from countries that participated in the UNICEF and WHO surveys, the most commonly cited reasons for health service disruptions included parents avoiding health centers for fear of infection; transport restrictions; suspension or closure of services and facilities; fewer healthcare workers due to diversions or fear of infection due to shortages in personal protective equipment such as masks and gloves; and greater financial difficulties.

ئەفغانستان، بۆلیڤیا، کامیرۆن، کۆماری ئەفریقای ناوەڕاست، لیبیا، ماداگاسکار، پاکستان، سودان و یەمەن لەو وڵاتانەن کە زۆرترین زیانیان بەرکەوتووە. حەوت لە نۆ وڵاتەکە ڕێژەی مردنی منداڵانیان بەرزبووەتەوە کە زیاترە لە ٥٠ مردن لە هەر ١٠٠٠ لەدایکبوونێکی زیندوودا لەنێو منداڵانی خوار پێنج ساڵدا. لە ئەفغانستان، کە لە هەر ١٧ منداڵ یەکێکیان پێش گەیشتن بە تەمەنی ٥ ساڵی لە ساڵی ٢٠١٩ دا مردووە، وەزارەتی تەندروستی کەمکردنەوەی بەرچاوی سەردانەکانی بۆ بنکەکانی تەندروستی راگەیاند. لە ترسی توشبوون بە ڤایرۆسی کۆڤید-١٩، خێزانەکان چاودێریی پێش و پاش منداڵبوون پێشوەختە دەکەن، ئەمەش مەترسیی رووبەڕووبوونەوەی ژنانی دووگیان و منداڵە تازە لەدایکبووەکان زیاد دەکات. بەر لە کۆڤید-١٩، منداڵانی تازە لەدایکبوو زۆرترین مەترسی مردنیان لەسەرە. له هه ر 13 چركه یه ك منداڵێكی تازه له دایكبوو ده مرێت هەروەها 47% ی مردنی منداڵانی خوار تەمەن پێنج ساڵ لە ماوەی منداڵبووندا ڕوویداوە، کە لە ساڵی 1990 دا لە سەدا 40 زیادی کردووە. له گه ڵ تێكچوونی تووندی خزمه تگوزارییه ته ندروستییه سه ره كییه كان، منداڵه تازه له دایكبووه كان له وانه یه مه ترسی مردنیان زۆر زیاتر بێت. For example, in Cameroon, where 1 out of every 38 newborns died in 2019, the UNICEF survey reported an estimated 75 per cent disruptions in services for essential newborn care, antenatal check-ups, obstetric care and post-natal care.In May, initial modelling by Johns Hopkins University showed that almost 6,000 additional children could die per day due to disruptions due to COVID-19.These reports and surveys highlight the need for urgent action to restore and improve childbirth services and antenatal and postnatal care for mothers and babies, including having skilled health workers to care for them at birth. هه روه ها كاركردن له گه ڵ دایكان و باوكان بۆ زاڵبوون به سه ر ترس و دڵه ڕاوكێدا زۆر گرنگه.

"پەتای کۆڤید-19 چەندین ساڵی پێشکەوتنی جیهانی خستەگەڕ بۆ کۆتایی هێنان بە مردنی منداڵان کە دەکرێت ڕێگری لێبکرێت لە مەترسییەکی گەورە"، محەمەد عەلی پات، بەڕێوەبەری جیهانی بۆ تەندروستی و خۆراک و دانیشتوان لە بانکی جیهانیدا وای وت. پاراستنی ئەو خزمەتگوزارییانەی ژیانی ڕزگارکەرن کە کلیلی سەرەکی بوون بۆ کەمکردنەوەی مردنی منداڵان. ئێمه به رده وام ده بین له كاركردن له گه ڵ حكومه ت و هاوبه شه كان بۆ به هێزكردنی سیسته می ته ندروستی بۆ دڵنیابوون له وه ی دایكان و منداڵان خزمه تگوزاری پێویستیان بۆ دابین ده كه ن."ڕاپۆرته نوێیه كه پێشكه وتنی به رده وام له سه ر ئاستی جیهان ده رده خات له كه مكردنه وه ی مردنی منداڵان"، جۆن ویلمۆت، به ڕێوه به ری به شی دانیشتوان له به شی كاروباری ئابووری و كۆمه ڵایه تی نه ته وه یه كگرتووه كان ده ڵێت. لە کاتێکدا ڕاپۆرتەکە تیشک دەخاتە سەر کاریگەرییە نەرێنییەکانی پەتای کۆڤید-١٩ لەسەر دەستێوەردانەکان کە زۆر گرنگن بۆ تەندروستی منداڵان، هەروەها تیشک دەخاتە سەر پێویستی چارەسەرکردنی نایەکسانییە گەورەکان لە پێشبینییەکانی منداڵدا بۆ مانەوە و تەندروستی باش. "##### وێنەکان، b -roll، تەواوی خەمڵاندنی مردنی منداڵ و فایلی داتا لێرە داونلۆد بکە.  بۆ ڕاپرسیی یونیسێف سەبارەت بە پچڕانی کۆڤید-١٩، کرتە لێرە بکە. ئەم پەڕانە بەستەریان ھەیە بۆ ٠١ ی ئەیلوول Main report landing page: https://data.unicef.org/resources/levels-and-trends-in-child-mortality/Datasets: https://data.unicef.org/resources/dataset/child-mortality/ Narrative page https://data.unicef.org/topic/child-survival/under-five-mortality/ About UN IGME The United Nations Inter-agency Group for Child Mortality Estimation or UN IGME was formed in 2004 to share data on child mortality, improve methods for child mortality estimation, report on progress towards child survival goals and enhance country capacity to produce timely and properly assessed estimates of child mortality. IGME لەلایەن یونیسێفەوە بەڕێوەدەبرێت و ڕێکخراوی تەندروستی جیهانی، گروپی بانکی جیهانی و بەشی دانیشتووانی نەتەوە یەکگرتووەکان لە بەشی کاروباری ئابووری و کۆمەڵایەتی لەخۆدەگرێت. بۆ زانیاری زیاتر: http://www.childmortality.org/